|
Telafer Türkmenlerinin Osmanlı Türk'ü olduğunun bilincinde olan Araplar ve Kürtler, bir saygı ifadesi olarak Telaferlilerden “Paşaoğlu” diye söz etmektedirler. Bu kavramın kökeninde iki Arap Aşireti olan Şamar Aşireti ile Enez Aşireti arasında çatışmalar sırasında Telaferlilerden yardım isteyen Şamar Aşiretine yardıma giden Telaferlilerin Osmanlı askeri gibi savaşırken tek ayağını kaçmamak için bağlamalarından kaynaklanmaktadır. Şamarlar bunun üzerine Telaferlilere “Paşaoğulları” demişlerdir. Kavram daha sonra yaygınlaşmıştır.
Telafer, 51 aşiretin bir araya gelerek oluşturduğu bir Türkmen yerleşim merkezidir. 1950 ve 1960'lı yıllarda Telafer çevresindeki köylerden Telafer'e gerçekleşen göç aşiret yapısını dağıtmamıştır. Hepsi köyleri ile sıkı ilişkilerini sürdüren aşiretler çok kalabalık ve aşiretin alt kolu olarak değerlendirilen evlere bölünmüş olarak varlıklarını bugüne değin sürdürmüşlerdir.
HALAYBEG AŞİRETİ
Telafer'in en kalabalık ve etkili aşiretlerinden birisi olan Halaybeg Aşireti Sünni bir aşiret olup, kentte büyük ağırlığa sahiptir. Afşar Türklerinden olan aşiret Osmanlı döneminde bölgede Alay Beyi olan bir Osmanlı subayından gelmektedir. 1998'e kadar Halaybeg Aşiretinin reisi Muhammet Sait Biçer'dir. Onun ölümünden sonra aşiret, "suyun bu yanı" ve "suyun öte yanı" olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Bütün aşiretin bir tek reisi yoktur. Her evin kendi reisi vardır. Halaybeg Aşireti, Telafer kent merkezinde de güçlü şekilde temsil edilmektedir. Halaybeg aşiretinin milli kimliği ve milli bilinci yüksektir. Halaybeg Aşiretinin Kolları; Üzeyir Evi, Bişer Evi (Ali Bişer), Hanaş Evi (Ferhan Salim Mustafa), Sultan Evi (Muhammet Reşit Sultan), Asatlılar, Recep Evi, Halıtlılar, Aşürlüler, Halafevi, Sülemen Evi, Hac Mahmut Evi, Temmirliler, Musullular, Kemmeş Evi (Muhammet Şerif Nuri), Hişmalılar, Abdülkadir Evi (Şii, Talal Ali Hasan), Azer Evi (Kemal Haşim Azer), Hişmanlı, Fettahlı ve Hıddili.
ÇELEBLER AŞİRETİ
Telafer'in ikinci büyük aşiretidir ve Sünni’dir. Taila, Muallimin ve Kale semtlerinde yerleşiktir. Çelebler aşiretinin reisi Hacı Yusuf ibrahim Çelebiler ve Cuma Nasır'dır. Nasır Evi, Rahmalılar, Şıh Evi-Kazılar, Mahmut Agahlar, Yahyalılar, Dobulular, Cinnililer, Bozililer, Şehraçlar, Pakkuzlılar, Fonulular, Fattolular, Seminliler, Farisevi, Abolu, Leventliler kollarına ayrılmışlardır.
ALİ DEVLETİ/DEVELİ AŞİRETİ Ali Devleti/Develi Aşireti ile değişik iddialar vardır. Bu iddialardan birisi aşiretin Dulkadiroğlu Beyliğim kuran Dulkadiroğulları ile akraba olduğudur. Yavuz Sultan Selim'in Ali Devletli/Develi Aşiretinin ağasını astığı söylenmektedir. Bir başka iddiaya göre büyük dedeleri, Osmanlı Devleti döneminde Telafer'in Askeri ve aşiret işleri hakimi olan Ali Han'dır. Ali Han Timur Han'ın oğlu Arslan ve onun oğlu Kaplan'ın torunudur. Bu oymağın tarihi, dedeleri Ali (Ebu Turab'ın) Abbasi Devleti zamanında, Orta Asya’dan Küfe'ye oradan da Bağdat'a göçüyle başlar. Oymağın birey ve kollan genişleyerek Telafer ve Diyarbakır bölgelerine yayılmıştır. Bazı evlatları da Bağdat ile Ana arasında dağılmış ve Beyt El-Şiş ismini almıştır. Telafer şehrinde yoğun bir nüfusa sahiptirler. Ali Devletli aşiretinin bir tek reisi yoktur. Aşiretin çok büyük bir bölümü Saray semtinde yaşamaktadır. Hatta Saray semtinin büyük bir bölümü bu aşiretin elindedir. Ayrıca Şeyh İbrahim, Cuma, Buhur, Ayneivah köyleri aşirete aittir. Hasan Mahmut Ali, Abdülkerim Abdülrezzak, Abdulbasit Ahmet (abu haldun), Muhammed Çebben, Ahmet Hacı Yunus, Muhammed Ali Yasin aşiretin önde gelenlerindendir. Aşiret Telafer toplumundaki etkinliğini sayısından değil, cesaret, yetenek, okumuşluk gibi özelliklerinden alır. Aşiret, Kabak evi, Haydar evi, Ceben evi, Umeyrililer, Solhaylılar, Hepeyliler, Çallolular, Şihepliler, İskan evi, Mecdel evi, Tülküler, Aboşlular, Salihliler, Ali Abdullahlılar, Kılleyliler, Kuçum kollarına ayrılmıştır ve Sünni bir aşirettir. HİMETLİ AŞİRETİ Sultan Dördüncü Murat ile Irak'a giren Afşar oymaklarından biri olan Himetli oymağı, Telafer'e yerleşmesine müteakip evlilik münasebetleri sonucu diğer Türkmenlerle karışmıştır. Sünni’dir ve ailenin kökeni Kayseri'dir. Telafer'e ilk yerleşen kişi dedeleri Hasan Hemmet'tı. Tasavvuf ehlinden olan Hemmet, Telafer'in kalesine yerleşmiştir. Oğlu Hallo bir askeri komutan idi. Küçük oğlu Hasan, Köy semtine yerleşmiş bu semte ileri tarihlerde "Hasan Köy" adı verilmiştir. Oymağın mensupları, Telafer'e olan bağlılıkları, cömertlik, hoşgörü ve sevgileriyle tanınırlar. Aşiretin ağaları Adil Hasan Şero ve Abdülkadir Habiş'tir. Oymağın kolları ise şunlardır: Habis, İlyas, Abbaş, Azam, Şezzi, Acem, Şeru. Himmetli oymağının bugünkü toplam nüfusu yirmi binin üzerindedir. Aşiret; Habişliler, Şezililer, Tahanlılar, Mercanlılar, Irrımlılar, Cedanlılar, Feneşliler, Hammo Evi, Abbas Evi, Şeleş Evi, Malaklar, Acem Evi, Acravular, Bozeyler, Çavuş Evi, Anadolu Evi, Hıddo Evi, Şarolular, Hoşililer, Zabolular, Keteneliler, Hallolular, Osman Evi, Kandalılar, Allütülüler, Maruf Evi, Kel Evi, Uveyitlüer, Arap Evi, Bakal Evi, Hametliler kollarına ayrılmıştır. FERHATLILAR AŞİRETİ Telafer'de ikamet eden tanınmış Türkmen oymaklarındandır ve Sünni’dir. Adlarını Osmanlı döneminin ilk kuruluş yıllarında, Sultan IV. Murat'ın Irak'ı fethi sırasında, beraberinde gelen, çok sayıda aile ve akrabalarıyla Sultan tarafından Telafer'e yerleştirilen dedeleri Ferhat'tan almışlardır. Ferhatlı Aşiretinin milli kimliği ve milli bilinci çok yüksektir. Aşiretin reisi Felah Muhammed Yunus Ferhat’tır. Bu oymağın başlıca kolları; Yetimliler, Şafolu, Purkulu, Hıddolu, Çoban Evi, Vahep Evi, Galolu, Bahçalılar'dır.
KAPLANLI (HASANKÖY) AŞİRETİ Irak'taki tarihleri çok eskiye dayanan bu aşirete ait, Bağdat'ta adlarını taşıyan bir çarşı ve cami bulunmaktadır. Osmanlı döneminde bir paşa çıkaran bu aşiret ilginç bir şekilde kendisini Fatih Sultan Mehmet'e bağlamaktadır. Muhtemelen Fatih Sultan Mehmet'in komutanlarından birisi aşiretin kurucusudur. Kaplanlı aşiretinin reisi Muhammed Yunus Resul Kaplan'dır. Milli kimliği güçlü ve sayıca büyük bir aşirettir ve Sünni’dir. PİR NAZARLI AŞİRETİ İsimlerinin, Diyarbakır'ın bir civar bölgesi olan Piren'den alındığı, başka bir görüşle de Pirendar olarak, boy veya kavim reisi anlamına geldiği söylenir. Pir Nazar ve Birender olarak da telaffuz edilmiştir. 1637 yılında, Sultan IV. Murat'ın Ordusuyla Irak'a girdikleri sanılmaktadır. Pir Nazarlı aşiretinin Bayrakdarlı Oymağı'nın 300 yılı aşkın bir süredir Telafer İlçesine yerleşmiş olan eski Türkmen oymağı olduğu ileri sürülmektedir. Bölgeye geçtikten sonra zamanla bu şehrin asıl halkının bir parçası olmuştur. Bayrakdar'ın Türkçe anlamı “kavmin reisi veya milletin reisi”dir. Ağalarının adı Avni Galip'dir ve aşiret Sünni’dir. En çok kabul gören diğer bir görüş ise, bu oymağın 1678 yılında Safavi Devleti'ni sona erdirmek amacıyla Irak'a giren Sultan Dördüncü Murat'ın beraberinde gelen Türkmen oymaklarından olduğudur. Bu oymaktan birçok önemli kol ayrılmıştır: Irak'ın Zikar Vilayeti, Orta Fırat bölgeleri, Basra Vilayetine bağlı Kurna şehri ve Telafer bölgelerinde yoğunlukta yaşamakta olan Beni Malik oymağı bunlardan biridir. Efendi Evi, Seferli Evi, Nazarlı Evi, Vavılar Evi, Haydar Evi, Gaffolular, Cemmolular, ve Göçer Evi kollarından oluşur. BEKKERLİ AŞİRETİ Hasanköy merkezli milli kimliği ve milli bilinci yüksek olan bu aşiret Bayatlı Türkmen’idir. Bağdat hükümeti bu aşireti, 1950'lerin sonu 1960'ların başında Dicle kıyısında Gürsor adlı köyünden zorla çıkarmış ve köyü Arap aşiretlerine vermiştir. O dönemde aşiret, köylerine yerleştirilmeye çalışılan Arap aşiretleri ile savaşmıştır. Aşiretin önde gelenleri arasında Turancılar vardır. Aşiretin ağası Hasan Muhammed Kuli'dir. Halolu evi ve Kuli evi kollarından oluşur. Aşiret büyük olmakla birlikte çok fazla kola ayrılmamıştır ve Sünni bir aşirettir. SELBİ AŞİRETİ Kahramanmaraş'ın Emirbey bölgesinden Telafer'e yerleşmiştir. Akrabaları hala Kahramanmaraş'ta yaşamaktadır. Şii Çolaklı aşireti ile akrabadır. Telafer, Muhallebiye, Musul ve Bağdat'a dağılmıştır. Milli kimliği ve milli bilinci yüksek olan Selbilerin ağaları Adnan Hasan Selbi ve Muhammed Hıdır Fennuş’tur. Aşiret Fennuşlu Evi, ve Alolu Evi’nden oluşur ve Sünni bir aşirettir. HAMOLU AŞİRETİ Karakoyunlu kökenli Bayat aşiretlerindendir ve Sünni’dir. Aşiret ağaları Assaf Yusuf Sait'dir. Saitli Evi, Mellehliler Evi, Kadoşlu Evi ve Matar Evi’nden oluşur. CEBELLER AŞİRETİ Başlangıçta milli bilinci düşük olan bu aşiret 2004 senesine kadar Arap aşireti olduğunu ileri sürmüştür. Fakat 2004'ten sonra Hasanköy'de oturan bu aşiret bir milli kimlik patlaması yaşamıştır. Ağaları Muhammed Nur Tahan'dır. Aslında bu aşiret Sincar vilayetinde Türkmen Atabeylerden kalan bir aşiret olup, Yörük Türkmenlerdendir ve dağda yaşamışlardır. Osmanlı döneminde aşiret Telafer’e yerleşmiştir. Diğer bir görüş de Sultan dördüncü Murat zamanında orduyla beraber Telafer’e yerleştiğidir. Aşiret, Sünni’dir. Cebeller Aşireti; Tahanlılar, Aliemin Evi, Gafır Evi, Mıllalılar, Hazolular, Nazihliler, Hıssıklılar, Bambolular, Maroşlular, Adlililer ve Matto Evi’nden oluşmaktadırlar. KASAPLI AŞİRETİ Iyaziye Bucağında ikamet etmektedir ve Sünni’dir. Aşiretin reisi Hasan Yunus Ağa'dır. Kendilerini Kerkük'teki Neftçi ailesi ile akraba görürler. Milli bilincin yüksek olduğu bir aşirettir. Kasaplı Aşiretinin başlıca oymakları; Zülfîkar, Şeyh Süleyman, Çere, Aliyaşlılı Zamolu, Hebişli Kurutlu, Tufanlı, Adlili, Kurdeli, Sumo, Şih Evi, Said, Addo'dur. SARAY KARABAŞ AŞİRETİ Saray semtinde yerleşik bir aşirettir ve Sünni’dir. Azerbaycan'dan Türkiye'ye, Türkiye'den Telafer'e yerleşmişlerdir. Büyük olmamakla birlikte, Telafer'de toplumsal ağırlılığı olan bir aşirettir. Ağalan Sadun Karabaştır. İLHAN BEY AŞİRETİ Aşiretin İlhanlılardan geldiği kabul edilir. Aşiret Hasanköy'de oturmuştur ve Sünni bir aşirettir. Ağaları Mehdi Ali Han İlhanbey ve Hazım Muhammed Ali İlhanbey'dir. Kalaş Evi (yarısı Şii, yarısı Sünni’dir), Yasin Evi ve Sadun Evi kollarından oluşur. ŞEYHLER AŞİRETİ Telafer'in büyük aşiretlerinden birisidir ve Sünni’dir. Son 150 senede Anadolu'dan Telafer'e yerleşen aşiretlerden birisidir. Köyleri Entallau köyüdür. Telafer'de Saat semtinde otururlar. Ağaları Mahsun Husso Nacar'dır. Aşiretin oymakları Nacarlılar, İseliler, Aboşlular, Esved Evi, Kemşliler, Kardaşlılar Mensur Evi, Sılolular ve Migeret Evi’nden oluşur. HAYDARLILAR AŞİRETİ Hasanköy'de oturan bir Afşar aşiretidir ve Sünni’dir. Karakoyunlular’ın devamı olduğu söylenir. Aşiretin ağası İlyas Muhammed Sait'tir. KÜRD EVİ AŞİRETİ Küçük bir aşirettir. Aşirete Kürd denmesinin nedeni Telaferlilere göre söz anlamaz bir aşiret olmasıdır. Milli kimliği ve bilinci yüksek bir aşirettir. Ağası Yunus Kurdi'dir ve Sünni bir aşirettir. KENNE AŞİRETİ Türkmen Bayat aşiretinden olup, Azerbaycan kökenlidir. Sultan Dördüncü Murat'ın ordusuyla birlikte Telafer'e yerleşmiştir. Saray ve Hasanköy arasında yer alan Keneli Sokağında yaşarlar. Milli kimliği ve bilinci yüksek olan bir aşirettir. Bir üyeleri olan Mustafa Abbas 1980'de Saddam Hüseyin tarafından Türk Milliyetçiliği suçlaması ile idam edilmiştir. Ağaları Abdulgaffur Abdullah'tır ve Sünni bir aşirettir. HAYYO AŞİRETİ Kahramanmaraş kökenlidir. Emirbey civarından Telafer'e yerleşmiştir. Sünni bir aşirettir. Beyaz tenli, yeşil gözlü, kızıl ve sarı saçlı bir aşirettir. Telafer'in en güzel aşireti olarak bilinmektedir. Talia semtinde yerleşiktir. Türkmen kimliği güçlüdür. Şii Çolaklılar ile akrabalardırlar ve Çolaklı aşireti ile aynı semtte yaşarlar. Ağası Tevfik Muhammed Salih'tir. ŞIHOLU (SARAY) AŞİRETİ Saray semtinde otururlar. Muhallibiye semti kökenlerini oluşturur. Aşiret, Karakoyunlu Türkmenlerinden olup, Telafer’de yerleşmişler ve Sünni’dirler.
ŞIHOLU (HASAN KÖYÜ) AŞİRETİ Musul'un Yunus Peygamber köyünden Telafer'e yerleşmiştir. Ağaları Hasan Muhammed Şıho'dur. Sünni bir aşirettir. SULTANLI AŞİRETİ Türkiye'den son 150 sene içinde gelerek Telafer'e yerleşen 30 ev civarında Hasanköy'de yaşayan küçük bir aşirettir. Aşiret mensupları sarışın olmaları ile tanınır. Ağaları Sabah Abdullah Sultan'dır. Sünni bir aşirettir. ÇEPİŞLİ AŞİRETİ Hasanköy'ünde oturan büyük bir aşirettir ve Sünni’dir. Asılları Bayat boyudur. Avaynet köyünden Telafer'e 1960’arda köylerinin Araplaştırması üzerine gelmişlerdir. Ağaları Hasan Eyyup Çepiş'tir. Çepiş, Türkçe “Teke” anlamına gelmektedir. Kolları Beçere (Biçare anlamında), Çavuşlu'dur. FARAÇEVİ AŞİRETİ Bayat boyundandır. Musul'un Yunus Peygamber köyünden Telafer'e yerleşmiştir. Ağası Rıza Faraç'tır ve Sünni bir aşirettir. BEHEZLİLER (MAKSUTLU) AŞİRETİ Küçük bir aşirettir. Hasanköy semtinde yaşar. Ağaları Nureddin Ali Maksut ve Musa Lappa'dır. Şihan, Lappa, Kedineliler, Mıhan, Merdelli, Ankutlu, Şamar evi kollarından oluşur. Sünni bir aşirettir.
PEYGAMBERLİ AŞİRETİ Musul'un Yunus Peygamber köyünden Telafer'e yerleşmiştir. Ağaları Şahap Ahmet Peygamberlidir. Türkmen kimliği güçlü bir aşirettir ve Sünni’dir. HARBOLU AŞİRETİ Aşiret Talia semtinde oturur. Sünni bir aşirettir ve Milli kimliği gelişmiştir. Ağaları Mahsun Hazma Harbo'dur. Zılhah, Abdolu, Hiymitli kollarından oluşmaktadır. IZDOLU AŞİRETİ Sünni bir aşiret olup, Rava'dan Telafer'e gelmiştir. Hasanköy'de otururlar. Ağaları Ömer İbrahim Izdolu'dur. BEGEYLİ AŞİRETİ Hasanköy'de yerleşik küçük bir aşirettir. Aşiretin kökeni Atabeg Türkmenleri olup, Sincar'dan Telafer’e yerleşmişlerdir. Ağaları Ali Begeyli'dir. Ancak yaşlandığı için aşireti Abdulhaluk Begeyli yönetmektedir. Sünni bir aşirettir. ŞUCA EVİ AŞİRETİ Telafer'e Rava'dan gelmişlerdir. Türkiye'yle akrabalıkları vardır. Hasanköy'de yerleşiktir. Milli kimlikleri ve milli bilinçleri yüksek olan bir aşirettir. Liderleri Şeyh Hasan Şuca'dır. Sünni bir aşirettir. ÖMER EVİ AŞİRETİ Küçük bir aşirettir. Hasanköy'de oturmaktadır. Sünni bir aşirettir. ABOŞLU AŞİRETİ Küçük bir aşirettir. Saray ile Hasanköy arasında otururken, 2005 sonrasında Reşidiye'ye taşınmışlardır. Sünni bir aşirettir. GERGERİ AŞİRETİ Çok büyük ve Milli kimliği güçlü bir aşirettir. Telafer'in önde gelen şairlerini yetiştiren bir aşirettir. Türkiye'de şiir kitapları yayınlanan Mukted Havdi bu aşiretin üyesidir. İki Ağaları vardır: Şahap Ahmet ve Muaffak Abdullah Şarba. Aşiret Havdeyli, Sileyli, Nebeyli, Bırolu, Hissekli, Can kolu, Fadail Sili, Muhammed Camkol, Halikan Evi, Şarbalılar, Hüseyin Evi'nden oluşur. Sünni bir aşirettir.
KAROLU AŞİRETİ Kale semtinde yaşayan küçük bir aşirettir. Abdal evi adlı bir kolu vardır. Sünni bir aşirettir. ABOLU AŞİRETİ Bayat boyundandır. Hasanköy'de yerleşiktir. Ağaları Sait Abo'dur. Sünni bir aşirettir. NACCARLI AŞİRETİ Kahramanmaraş/Emirbey'den Telafer'e yerleşmiştir. Saray semtinde oturmaktadırlar. Milli kimliği güçlü bir aşirettir. Ağaları Hacı Yakup Naccar'dır. Sünni bir aşirettir. KAPLAN (SARAY) AŞİRETİ Saray semtinde yerleşik bir aşirettir. Karatepe köyü bu aşiretindir. Ağalan Ali Kaplan'dır. Alaşlı, Horreyli ve Haşalı kollarından oluşur. Sünni bir aşirettir. ALLOLU AŞİRETİ Kale semtinde yerleşik büyük bir aşirettir. Ağaları Hasan Allolu'dur. Telafer muharebelerinden sonra Telafer-Musul arasında Allolu köyü adlı yeni bir köy kurmuşlardır. Sünni bir aşiret olup, Kasımlı diye bir kolu vardır. ŞABAN EVİ AŞİRETİ Muallimin ve Vahdet semtinde yerleşiktir. Sayatlı ve Güllor adlı kolları vardır. Sünni bir aşirettir. İSTANBULLU AŞİRETİ Hasanköy semtinde oturan küçük bir aşirettir. İstanbul'dan Telafer'e yerleştikleri söylenir. Sünni bir aşirettir.
KULEYLİ AŞİRETİ Küçük bir aşirettir. Milli kimliği güçlü bir aşirettir. 7 Nisan ve Mütenna semtlerinde oturur. Ağaları Dr. Yusuf Kuley'dir. Sünni bir aşirettir. HACILAR AŞİRETİ Büyük bir aşirettir. Saray, Hasanköy, Hadra ve Mütenna semtinde yerleşiktir. Azerbaycan'dan Halep'e, Halep'den Sincar'a ve nihayet 1890'lerde Telafer'e yerleşmişlerdir. Ağaları Abbas Hacılar'dır. Sünni bir aşirettir.
HUVERTLİ AŞİRETİ Saray semtinde yerleşiktir. Huvertliler Balkanlardan Telafer'e gelmişlerdir. Aşiret, Arnavut kökenli olduklarını söylemektedir. Ancak aşiretin Türkmen milli kimliği çok güçlüdür. Mahmut Huvert ve Abdulkadir İbrahim Huvert tarafından yönetilmektedir. Sünni bir aşirettir. AZAMLI AŞİRETİ Himmetli aşireti ile akrabadır ve Sünni’dir. Kale semtinde oturan büyük bir aşirettir. Şii Muratlı ve Sünni Ferhatlı aşireti ile çok kız alıp vermiştir. CARRAHLI AŞİRETİ Küçük Sünni bir aşirettir. İki kolu vardır. Şii Cerrahlı ve Sünni Cerrahlı diye anılır.
ZALOLU AŞİRETİ Vahde semtinde oturan küçük Sünni bir aşirettir. Türkmen Karakoyunlu kökenlidir. Ağaları Musa Zalo’dur. HOROÇLU AŞİRETİ Saray semtinde oturan Sünni bir aşirettir. Ağaları Muhammed Salih Horoç'tur. AYVALILAR AŞİRETİ Saray semtinde oturan küçük Sünni bir aşirettir. KARA MUHAMMED EVİ Avşar Karakoyunlu aşiretidir. Sünni olup, Azerbaycan kökenlidir. Ağaları Selim Mayo'dur. Allah verdiler, Gafırliler, Mayolu, Galolu, Çavuşlu, Onbaşlı ve Osmanevi kollarından oluşur. CAFFARLILAR AŞİRETİ Kale semtinde oturmaktadır. Sünni bir aşiret olmasına karşın, aşirette Şii üyeler de vardır. Sait Abdülkadir Caffarlı aşiretin ağasıdır. MOLLALAR AŞİRETİ 7 Nisan ve Kale semtlerinde yaşayan bir aşirettir. Milli kimliği ve bilinci yüksek bir aşirettir. Saddam döneminde Turancı aşiret olarak bilinirlerdi. Sünni olup, Ağaları Ahmet Cuma'dır. AKREŞLİLER AŞİRETİ Büyük bir çoğunluğu Sünni olan bir aşirettir. Tala ve Harda semtlerinde yerleşiktirler. Ağaları Hüseyin Muhammed Ali Akreş'tir. AYVAZLILAR 100 sene önce Türkiye'den gelen bir Sünni aşirettir. Kale semtinde yerleşiktirler. Ağaları Mustafa Ayvaz'dır. ARABOLAR AŞİRETİ Kamberdere'de oturan Sünni bir aşirettir. Ağaları Muhsin Halef Arabo’dur. HALVAHLAR AŞİRETİ Küçük bir Sünni aşirettir. Saray semtinde yaşarlar. Abdulgani Ganim Havla aşiretin ağasıdır. KASIMLI AŞİRETİ 150 sene önce Türkiye'den gelen küçük bir Sünni Türkmen aşiretidir. Aşiret ağası aynı zamanda Nakşibendi Şeyhi olan Sadrettin Kasımlı'dır.
YAGUP AŞİRETİ Mustafa Evi, Bekir Evi, Hamoşlular, Tahalılar adlı dört oymaktan oluşan bu Sünni aşiret büyük ölçüde Muhallibiye nahiyesinde yerleşiktir. Reisleri Muhammed Hüseyin Yagup'tur. Milli bilinçlileri yüksektir. Kahramanmaraş/Emirbey'den Telafer'e yerleşmişlerdir. Aşiret Muhallebiye nahiyesinde yerleşmiştir. KAZAN EVİ Türkmen Bayat aşiretidir ve Sünni’dir. Saray ve Hasanköy’de yerleşmişlerdir ve milli kimlikleri yüksektir. SEYYİDEVİ (VAHAPEVİ) AŞİRETİ İran Azerbaycan’ından 1870'de gelerek Telafer'e yerleşmiş bir aşirettir. Esas adı Vahapevi'dir. Aşiret sunni kökenlidir. Seyyidevi adını 1937'de almıştır. Araplıkla en ufak bir alakası yoktur. Aşiretin büyük bir bölümü Kale semtinde oturmaktadır. Seyyidevi Aşireti, Telafer'de politik ve toplumsal üstünlük mücadelesi veren bir aşirettir. Bu mücadelede baş rakibi Sünni Türkmen Halaybeg Aşiretidir. Yukarıda da işaret edildiği gibi 1937'de Sünnilikten Şiiliğe geçerek bir toplumsal güç merkezi olma mücadelesi vermiştir. Aşiretin ağası Abdullah Vahap'tır. Seyyidevi Aşireti Şiiliği Telafer'e sokan aşiret olmasına rağmen hiçbir zaman fanatik Şii olmamış, iktidarına ve gücüne yardımcı olduğu oranda Şii olmuştur. Aşireti oluşturan büyük kolların başında Faris Evi, Vehap Evi, Faraç Evi (Faraç evi 1940'lara kadar Mecitli aşiretine bağlı idi), Dingo Evi, Seyithan Evi, Seyit Hasan Evi, Mahmut evi, Murtız (Murtaza) Evi, Seyit Hüseyin Evi gelmektedir. ÇOLAK AŞİRETİ Aşur evi olarak da anılan Çolak Aşireti Şii olup, 3000 nüfusu ile Telafer'in büyük aşiretlerinden birisidir. Çolak Aşireti, Sünni Kaplanlı Aşireti ve Hayyolu Aşiretleri ile amca çocuğudur. Aşiret Emirbeyli Türkmen'dir, Maraş kökenlidir. Aşiret Talia Semtinde Çolaklı bölgesinde ikamet etmektedir. Bir kısım Çolak ise Muallimin semtinde ikamet etmektedir. Aşiretin reisi Veli Ali Çolak gibi görünse de Faysal Mahmut Çolak'tır. Milli kimliği ve milli bilinci yüksektir. Çolaklıların Köylü Evi kolu Sünni’dir ve bu kolun lideri Ebu Serhan Hüseyin Ali Köylü'dür. ÇİRİK AŞİRETİ Nida semtinde yerleşik olan bir Şii aşirettir. Ağaları Hüseyin Halaf Ganno'dur. Aşiret, Bozili, Gannolu, Mirzalı, Çaratlılar (bir kısmı Sünni’dir), Keşürlüler (Eski Türkçe'de “Havuç” anlamına gelir. Bu aşiret kızıl yüzlü olduğu için bu adı almıştır), Cıulular, Horşitliler evlerinden oluşmaktadır. ACEMEVİ AŞİRETİ Talia semtinde yaşayan orta büyüklükte bir Şii aşirettir. Aşiretin ağası Cevat Mahmut Arslan'dır. Haşim Gaip Bayram da aşiretin önde gelen isimlerinden birisidir. Aşireti, Aslan evi, Bilal evi (yarısı Sünni, yarısı Şii’dir), Bayramlılar, Bektaş Evi, Şerfeli, Caddo Evi oluşturur. Aşiretin kolları olan Bayramlıların Bayramlı adlı bir köyü, Caddo'ların Caddolu köyü diye bir köyleri vardır. MORAÇ AŞİRETİ El Cezire ve Harda semtlerinde yerleşik orta boy bir Şii aşirettir. Moraç isminin Maraş'tan geldiklerinin kanıtı olduğu ileri sürülür. Bayat boyundandır. Ağaları Mustafa Koca'dır. Aşiret; Zeyneliler, Sılolular, Ubidliler, Allahverdililer, Hallolular, Samüliler, Cibrailliler, İsalılar, Kocalılar, Keşolılar, Hammlılar, Haydarlılılar oymaklarından oluşur. Sılolular ve Kocalılar, Sünni Bekker Aşireti ile amca çocuklarıdır. HOŞHABAR AŞİRETİ Çok büyük bir Afşar aşireti olup, Şii’dir. El Cezire ve Harda semtlerinde Sünni Selbi aşireti ile yakın akraba olup, Maraş Emirbey'den Telafer'e göç etmişlerdir. Telafer siyasetinin önde gelen isimlerinden Şii din adamı Taki Mevla, Hoşbahar aşiretinin Karalılar evindendir. Ağaları Muhammed Kamber Şıh (Şeyh)'dır. Aşiretin kontrolü Taki Mevla'da olduğu için etkisizdir. Hoşhabar aşiretinin kolları; Karalılar, Aceneliler, Şehrebanlılar, Şıh Evi ve Cumalı, Mirzalılar, Tedbirliler'dir. MURATLI AŞİRETİ Telafer'deki Şii Türkmen aşiretlerinin en büyüğüdür. Yüzyıllar önce Irak'a giren Bayat boylarından biridir. Abbasiler döneminde Telafer'e yerleştiği söylenmektedir. Eskiden Keheler veya Kahyalar olarak tanınırlardı. Sonradan, ailenin büyük dedesi Murat'a nispetle Muratlılar olarak anılmaya başlamışlardır. Albu Ahmet Kahya, Albu Hamad Kahya ve Albu Mustafa Kahya Evleri olarak bilinirler. Aşiretin Bayat ve Türk kimliği ve bilinci yüksektir. Muratlı aşireti içinde Şiileşmeden, Alevi-Bektaşi kimliğini sürdüren aileler vardır. Telafer'in önde gelen saz sanatçısı Bektaşi Mehdi Bakır, Muratlı Aşiretindendir. Eskiden adı Su mahallesi olan, fakat Saddam’ın Araplaştırma politikası çerçevesinde El Cezire, Harda, Talia mahallelerine böldüğü bölgede yerleşiktirler. Ağaları Salim Kasım Hıdır'dır. Saddam Hüseyin döneminde pilot subay olan Salim Kasım Hıdır Telafer’de genel bir saygınlığa sahiptir ve barış yanlısıdır. Muratlı aşiretine bağlı kollar; İdris Evi, Şemisliler (Bektaşi’dir), Şammar Evi, Bakkalılar, Beyler, Halaf Evi, Deveciler, Abid Evi, Ağuyanlar, Somlar, Varrazlılar, Bayramlılar, Zıolular, Daknozlular, Ali Gaileliler, Abutlular (Sünni’dir), Mizdavarçılar, Şihanliler (Sünniler çoğunluktadır), Balolu, Mecitli'dir. SITTOLU AŞİRETİ
Sünni Kasap Aşiretinin, Şii olanlarından oluşur. MERDENLİ AŞİRETİ Küçük bir Şii aşirettir. Kolu yoktur. Muallimin semtinde yerleşiktir. Ağaları, Fadıl Merden'dir. RIZALI AŞİRETİ VE VAVILI AŞİRETİ Bu iki aşiret Maraş Emirbey’li olup, Şii’dir. Kardeş aşirettir ve Sunni aşireti ile akrabadır. İki aşiretin de ağası Muhsin Rıza'dır. Bir kısmı Sünni olan aşiret Musul'da da kola sahiptir. MECİTLİ AŞİRETİ Nida (Kamberdere) ve Harda (Eşek Kalesi) semtinde yerleşik bir aşirettir. Şihatlı ve Balolu oymaklarından oluşur. Bir Şii aşirettir.
SİNCARLI AŞİRETİ Selçukluların Sincar bölgesine yerleştirdiği Şii Türkmen aşiretlerinden birisidir. Daha sonra Telafer'e yerleşen ve Sincarlı adını alan aşiret, Araplaşan Hatuni Aşireti ile akrabadır ve Hadra semtinde yaşarlar. Ağaları Muhammed Yunus Halit'tir. Beziyliler, Halit Evi, Sulolu, Caferli, Abdal Evi, Henikli, Haneşli oymaklarından oluşur. HUSSOLULAR AŞİRETİ Sincar'dan Telafer'e yerleşen, soyları Atabeg Türkmen olan ve Hasanköy'de oturan bir aşirettir. Bir Şii aşirettir, ancak aşirette bazı Sünniler de vardır. Ağaları Ahmet Hazma’dır. MİHRAPLILAR AŞİRETİ Bayat boyundandır. Kamberdere (Vahde) semtinde otururlar. Ağaları Ali Mihrap'tır. Valoşlu ve Seferli oymaklarından oluşur. Bir Şii aşirettir. AŞIKLILAR AŞİRETİ Küçük bir Şii aşirettir. Kamberdere (Vahde) semtinde otururlar. Parvan evi adlı bir kolu vardır ve Alevi-Bektaşi’dir. TALLAVULAR AŞİRETİ ALİ ABDALILAR (FISSOKLILAR) AŞİRETİ Küçük bir Şii aşirettir. Parçabağ (El Cezire) semtinde yerleşiktirler. SİNCOLU AŞİRETİ Kamberdere (Muallimin) semtinde yaşayan Şii aşiret, Türkmen Atabeg kökenli olup, Sincar'dan Telafer'e yerleşmişlerdir. Nakliyecilik yapan aşiret Telafer'in en zengin aşiretidir. Aşiretin ağası Ahmet Sinco'dur. DAVUTLU AŞİRETİ Telafer'de en eski boylardan olup, Tatar Türkmenlerinden sayılırlar. Telafer'e Abbasiler döneminde yerleştikleri kabul edilir. Bazıları, onların Kalhar'lara intisap ettiklerini söyler. Ağaları Avni Faris'tir. En belirgin boyları; Begat, Ahmuli, Mehdi, Paris ve Davutliye'dir. Bir Şii aşirettir. DEMİRCİLER AŞİRETİ Dakuk Türkmen boylarındandır. Dakuk, Kerkük, Telafer ve Musul'da yerleşik durumdadırlar. Telafer'de Saat semtinde yaşarlar. Milli kimliği güçlü bir aşirettir. Aşiretin büyük bölümü Şii, birkaç evi ise Sünni’dir. Ağaları Abdulemir Mustafa Şerif’tir. KARACA AŞİRETİ Afşar boyundandır. Panik semtinde otururlar. Ağaları Hasan Karaca'dır. Bir Şii aşirettir. HABİŞLÜLER AŞİRETİ Sünni Kasaplı aşiretinden Şii olduğu için ayrılan bir evdir. Muhsin Hüseyin Habis, Saddam döneminde Telafer milletvekilliği yapmıştır. Antar Evi de Kasaplılardan ayrılan bir diğer Şii Türkmen evidir. Ailenin önde geleni Molla Haşini Antar, Telafer Şiiliğinin önde gelen isimlerinden birisidir. Türkmen kimliğini savunmuş, Türkçe kurslarının açılmasının öncülüğünü yapmıştır.
MUHO AŞİRETİ Küçük bir Şii aşirettir. Bayat Türklerinden gelirler. Muratlı Aşireti ile akrabadır. Ağaları Muhsin Vahap Muho’dur. GÜDHİYLİ AŞİRETİ Saray'da ve Mütenna semtinde yerleşiktir. Bir Şii aşiret olup, Saddam'ın son dönemlerinde Seyyid olduğunu ileri sürmüştür. Şii Seyyidevi ile akrabadır. Ağaları Muhammed Süleyman Abbas'dır. ABAALTUN AŞİRETİ Yarı yarıya Sünni ve Şiilerden oluşur. Parçabağ (Cezire) ve Saray semtlerinde otururlar. Ağaları Ali Hıdır Abaaltun'dur. BABALAR AŞİRETİ Duman Evi, bu aşiretin bir koludur. Bir Alevi-Bektaşi aşirettir. Parçabağ (Cezire ve Hadra) semtinde yaşarlar. Sayıları 800-1000 arasındadır. Büyük ölçüde tarafsız kalmışlardır. Aşiretin lideri İbrahim Süleyman’dır. İbrahim Süleyman aynı zamanda Telafer Bektaşilerinin lideridir. SULOLU AŞİRETİ Asılları Sünni olup, Sünni Bekerli aşireti ve Şii Kocalı aşireti ile akrabadırlar. Köken olarak, Sulolu (Alevi), Bekerli (Sünni) ve Kocalı (Şii) Moraçlı aşiretinden gelmektedirler; fakat Moraçlılardan bağımsızlaşmışlardır. Sayıları 500'ün altındadır. Su Semtinde otururlar. 1900'lerin başında Alevi-Bektaşi olmuşlardır. Aşiretin içinde Şiiler de vardır. Maraş kökenli bir aşirettir. Aşiretin ağası Abbas Kalender Şii’dir ve Şii hareketinin önde gelen isimlerinden birisidir. 1980'lerde muhalefet suçu ile 3 sene hapiste kalmıştır. MORAÇ AŞİRETİ Maraş'tan Telafer'e yerleşmişlerdir. Yukarıda anılan Şii Moraçlı aşiretinin diğer yarısı Alevi-Bektaşi'dir. Ağaları Mustafa Koco'dur. Aşiretin eski ağası Evset Koca, Telafer'in önde gelen şairlerindendir. EBZİTLİLER AŞİRETİ Küçük bir aşirettir. Eşek Kale (Cezire) semtinde otururlar. ANKUTLULAR AŞİRETİ Şii Merdenli, Sünni Maksutlu, Sünni Lappalı aşiretleri ile akraba olan Ankutlular, Parçabağ (Cezire) semtinde otururlar. Ağırlıklı Bektaşi olan küçük bir aşirettir. ALİULLAHİLER Telafer'de küçük bir grup da Hazreti Ali'ye Allah diyenlerdir. Değişik aşiretlere dağılmış bir gruptur. Dini liderleri Muhammed Cellut'tur. |
